ఆధ్యాత్మికత ముసుగులో Escapism: అంతా భ్రమే అనే అహంకారం

ఆధునిక సమాజంలో ఒక కొత్త రకమైన మేధోపరమైన జబ్బు (Intellectual disease) ప్రబలుతోంది. రెండు యూట్యూబ్ వీడియోలు చూసి, నాలుగు ఆధ్యాత్మిక పుస్తకాలు చదివి, సగం సగం అర్థం చేసుకున్న వేదాంతాన్ని జీవితానికి అన్వయించుకుని తమను తాము జ్ఞానులుగా ప్రకటించుకునే వారి సంఖ్య పెరిగిపోయింది. వీరు తరచుగా వాదించే ఒక ప్రాథమిక వాదన ఉంది:

"మంచి, చెడు అంతా భ్రమే. శాంతి కూడా భ్రమే. మౌనంగా ఉండటం, సంపూర్ణత అన్నీ కేవలం భావనలు మాత్రమే. చివరికి సాక్షిగా ఉండటం కూడా భ్రమే. అసలు ఇదంతా కల్పితం. మనం మాట్లాడుకోవడం, ఈ ప్రపంచం, నా ఉనికి అన్నీ భ్రమే."

వినడానికి ఈ మాటలు ఎంతో లోతైనవిగా, అత్యున్నతమైన వేదాంత సత్యాలుగా అనిపిస్తాయి. కృష్ణుడు, బుద్ధుడు, రమణ మహర్షి లాంటి వారు చెప్పింది కూడా ఇదే కదా అని చాలామంది భ్రమపడుతుంటారు. కానీ, వాస్తవానికి ఇది జ్ఞానం కాదు. ఇది Ego (అహంకారం) తనను తాను రక్షించుకోవడానికి వాడుకుంటున్న అత్యంత సురక్షితమైన Defense mechanism. ఈ "అంతా భ్రమే" అనే సిద్ధాంతం వెనుక ఉన్న అసలైన సైకాలజీని, అందులోని అజ్ఞానాన్ని, దానికి వేదాంతం అనే ముసుగు వేసి సమాజం ఎలా మోసపోతోందో ఇప్పుడు నిర్దాక్షిణ్యంగా విశ్లేషిద్దాం.

1. కృష్ణుడు, బుద్ధుడు, రమణ మహర్షి: వీళ్ళ పేర్లు వాడుకునే అర్హత మనకు ఉందా?

మొదటగా మనం ఒప్పుకోవాల్సిన నగ్న సత్యం ఒకటుంది. బుద్ధుడు గానీ, రమణ మహర్షి గానీ చెప్పిన విషయాలను మనం ఏనాడూ ఉన్నది ఉన్నట్లుగా వినలేదు. మనకు అనుకూలమైన విధంగా (Confirmation bias) వాటిని వక్రీకరించుకున్నాం.

వారు "జగత్ మిథ్య" (ప్రపంచం ఒక భ్రమ) అని చెప్పినప్పుడు, దాని అర్థం "కళ్ళు మూసుకుని పడుకో, నీ బాధ్యతలన్నీ అబద్ధం" అని కాదు. నీ మనస్సు (Mind) వస్తువులను, వ్యక్తులను, పరిస్థితులను ఉన్నది ఉన్నట్లుగా చూడకుండా, నీ గతం, నీ ఆశలు, నీ భయాలు అనే ఫిల్టర్స్ ద్వారా చూస్తోంది కాబట్టి, నువ్వు చూస్తున్న ఆ 'నీ' ప్రపంచం (Your subjective reality) ఒక భ్రమ అని వారు చెప్పారు.

కానీ ఆధునిక మేధావులు దీన్ని ఎలా వాడుకుంటున్నారు? జీవితంలో ఎదురయ్యే సమస్యలను, బాధ్యతలను, తమలోని లోపాలను సరిదిద్దుకునే ధైర్యం లేక, దాన్ని ఎదుర్కోలేక "అసలు ఈ సమస్యే ఒక భ్రమ, నాకేం పట్టింపు లేదు" అని తప్పించుకోవడానికి (Escapism) బుద్ధుడిని, కృష్ణుడిని అడ్డుపెట్టుకుంటున్నారు. ఇది ఆధ్యాత్మికత కాదు, పిరికితనం.

2. శాంతి (Peace), మౌనం (Silence) - ఒక కార్పొరేట్ ఆధ్యాత్మిక వ్యాపారం

"శాంతి ఒక భ్రమ, మౌనం ఒక భ్రమ" అని వేదాంతం మాట్లాడే ముందు, అసలు ఆ పదాలకు అర్థం తెలుసా అని ప్రశ్నించుకోవాలి.

ఈ రోజుల్లో మనుషులు వెతుకుతున్న Shanti ఏంటి? ఉదయం నుండి రాత్రి వరకు ఆఫీసులో టార్గెట్లు, ఈఎంఐల టెన్షన్లు, సోషల్ మీడియాలో కంపారిజన్లు... వీటన్నింటితో అలిసిపోయిన మెదడుకు కాసేపు రిలాక్సేషన్ కావాలి. ఆ రిలాక్సేషన్ కోసమే వీకెండ్స్ లో బార్‌కి వెళ్తారు, లేదా హిమాలయాలకు వెళ్తారు, లేదా ధ్యానం పేరిట కళ్ళు మూసుకుంటారు. వీరు కోరుకునే ఈ 'శాంతి' కేవలం ఒక రసాయన ప్రక్రియ (Chemical reaction). అలసిన శరీరానికి, మెదడుకు కావలసిన విశ్రాంతి. కచ్చితంగా ఈ రకమైన శాంతి ఒక భ్రమే. ఎందుకంటే మరుసటి రోజు ఉదయం మళ్ళీ అదే టెన్షన్ మొదలవుతుంది.

ఈ రోజుల్లో Calm, Headspace లాంటి యాప్స్ వాడటం, వీకెండ్స్ లో వేల రూపాయలు ఖర్చు పెట్టి 'Mindfulness Retreats' కి వెళ్ళడం కూడా ఈ Ego ఆడుతున్న గేమ్‌లో భాగమే. నీ ఆఫీస్ పాలిటిక్స్ ని, నీ ఫైనాన్షియల్ ప్రాబ్లమ్స్ ని ఫేస్ చేసే దమ్ము లేక, నువ్వు కొనుక్కుంటున్న ఒక ఖరీదైన Escapism ఇది. అక్కడ శాంతి లేదు, కేవలం సప్రెషన్ (Suppression) మాత్రమే ఉంది.

నిజమైన మౌనం (True silence) అంటే పెదాలు మూసుకోవడం కాదు. లోపల "నేను" (The Ego) అనే శబ్దం ఆగిపోవడం. కానీ నువ్వు "నాకు శాంతి కావాలి" అని అడుగుతున్నంత కాలం, అక్కడ కోరుకునేవాడు ఉన్నాడు. కోరిక ఉంది. కోరిక ఉన్నచోట మౌనం ఎక్కడుంటుంది? కాబట్టి, నువ్వు ఊహించుకుంటున్న, నువ్వు ఆశిస్తున్న ఆ 'శాంతి' అనేది కేవలం నీ Ego ఆడుతున్న ఇంకో ఆట. ఆ కోణంలో చూస్తే అది కచ్చితంగా భ్రమే. కానీ ఆ భ్రమను పట్టుకుని అసలైన తత్వాన్ని విస్మరించడం మూర్ఖత్వం.

3. 'సాక్షీభావం' (Witnessing) అనే అద్భుతమైన సైకలాజికల్ ట్రాప్

ఇది యూట్యూబ్ వేదాంతులు, మోడ్రన్ స్పిరిచువల్ గురువులు ఎక్కువగా అమ్మే ఒక ప్రొడక్ట్. "నీ ఆలోచనలకు నువ్వు సాక్షిగా ఉండు (Be a witness to your thoughts)" అని చెప్తుంటారు. దీన్ని పట్టుకుని చాలామంది "చివరికి సాక్షిగా ఉండటం కూడా భ్రమే కదా" అని వాదిస్తారు.

దీని వెనుక ఉన్న సైకలాజికల్ ట్రాప్ (Psychological trap) ని జాగ్రత్తగా గమనించండి. నువ్వు కోపంగా ఉన్నావు. వెంటనే నీ మెదడులో ఉన్న మేధస్సు పని చేయడం మొదలుపెడుతుంది. నిన్ను నువ్వు రెండుగా చీల్చుకుంటావు. ఒకటి: కోపంగా ఉన్న నువ్వు (The Doer). రెండు: ఆ కోపాన్ని గమనిస్తున్న 'సాక్షి' లాంటి నువ్వు (The Watcher). ఇప్పుడు ఈ Watcher కి ఒక సుపీరియారిటీ కాంప్లెక్స్ వస్తుంది. "నేను నా కోపాన్ని గమనిస్తున్నాను, కాబట్టి నేను జ్ఞానిని" అని ఫీల్ అవుతాడు.

ఇది ఒక భయంకరమైన డ్యూయాలిటీ (Duality). అహంకారం (Ego) తనని తాను రక్షించుకోవడానికి రెండుగా విడిపోయి ఆడుతున్న నాటకం ఇది. నిజానికి అక్కడ కోపంగా ఉన్నది నువ్వే, దాన్ని గమనిస్తూ నిన్ను నువ్వు మోసం చేసుకుంటున్నది కూడా నువ్వే. సాక్షి (Witness) అనేది నువ్వు "చేసే" పని (Verb) కాదు. అది నీ సహజ స్థితి. ఎప్పుడైతే "నేను సాక్షిగా ఉంటున్నాను" అనే కర్త (Doer) చనిపోతాడో, అప్పుడు మిగిలేదే అసలైన సాక్షీభావం. నువ్వు ప్రయత్నించి తెచ్చుకునే సాక్షీభావం కచ్చితంగా భ్రమే.

4. "ఇదంతా కల్పితం" - అహంకారం (Ego) ఆడే చివరి నాటకం

ఇక్కడే అసలైన మేధోపరమైన వ్యభిచారం (Intellectual prostitution) జరుగుతుంది. వాదించడానికి ఏమీ లేనప్పుడు, లేదా ఎవరైనా తమ లోపాలను వేలెత్తి చూపినప్పుడు మనుషులు ప్రయోగించే బ్రహ్మాస్త్రం ఇది: "అసలు నేను అనేది లేదు, నువ్వు అనేది లేదు. ఈ సంభాషణ ఒక కల్పితం. ఇదంతా నా మైండ్ క్రియేట్ చేసుకున్న భ్రమ."

నిజంగా విశ్లేషిద్దాం. ఇదంతా భ్రమ అని నీకు అంత స్పష్టంగా తెలిస్తే, అసలు ఈ ప్రశ్న ఎందుకు అడుగుతున్నావు? ఈ వాదన ఎవరికి వినిపించడానికి చేస్తున్నావు? "నేను జ్ఞానిని" అని పక్కవాడి చేత సర్టిఫికెట్ ఇప్పించుకోవడానికా? అంతా భ్రమే అయితే, పక్కవాడి ఒపీనియన్ నీకెందుకు?

ఒకవేళ రోడ్డు మీద నడుచుకుంటూ వెళ్తుంటే కాలికి ముల్లు గుచ్చుకుంటే అప్పుడు అరుస్తావు. రక్తం వస్తుంది. నొప్పి ప్రాణాలు తీస్తుంది. అప్పుడు "ఈ ముల్లు భ్రమ, ఈ రక్తం భ్రమ, ఈ నొప్పి కేవలం ఒక భావన మాత్రమే" అని ఎందుకు అనవు? బ్యాంకు వాడు EMI కట్టమని ఇంటికి నోటీసు పంపితే "ఈ నోటీసు భ్రమ, నా అప్పు భ్రమ" అని ఎందుకు అనవు? నీ బాస్ నిన్ను అవమానిస్తే, నీలో రగిలిపోయే ఆ ఇగో, ఆ కోపం నీకు భ్రమలా ఎందుకు అనిపించదు? నీకు ఇష్టమైన వాళ్ళు నిన్ను వదిలేసి వెళ్ళిపోతే గుండెల్లో పుట్టే ఆ బాధ భ్రమలా ఎందుకు అనిపించదు?

అక్కడెక్కడా గుర్తురాని "భ్రమ" అనే కాన్సెప్ట్, కేవలం తత్వశాస్త్రం (Philosophy) గురించి మాట్లాడేటప్పుడే ఎందుకు గుర్తొస్తుంది?

ఎందుకంటే, భౌతికమైన నొప్పులు (Physical pain), సామాజిక అవమానాలు (Social insults) నీ Ego ని డైరెక్ట్ గా దెబ్బతీస్తాయి. కాబట్టి అవి నీకు పచ్చి నిజాలు (Harsh realities). కానీ, "నువ్వు అజ్ఞానంలో ఉన్నావు, నీ జీవితాన్ని మార్చుకోవాలి" అని ఒక వేదాంతం నీకు చెప్తే, అది నీ Ego ని చంపే ప్రయత్నం చేస్తుంది. తన చావుని తాను చూసుకోలేక, ఆ సత్యాన్ని ఎదుర్కొనే దమ్ము లేక, నీ Ego వెంటనే "ఇదంతా భ్రమే (This is all an illusion)" అనే బురఖా వేసుకుని దాక్కుంటుంది.

"అంతా భ్రమే" అని చెప్పడం ద్వారా, నువ్వు దేనికీ బాధ్యత వహించాల్సిన అవసరం లేదు. నీ బద్ధకానికి, నీ స్వార్థానికి, నీ అజ్ఞానానికి ఒక ముసుగు వేసి కవర్ చేయడానికి ఇదొక అద్భుతమైన Justification. నిన్ను నువ్వు మార్చుకోవాల్సిన పని లేదు. ఏ యాక్షన్ తీసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. ఇదొక అత్యంత సౌకర్యవంతమైన మత్తుమందు (Comfortable Anesthetic).

జీవితం శూన్యం కాదు, నిద్రలేవాల్సిన సమయం

జీవితం అనేది ఒక ఉదాసీనమైన శూన్యం కాదు (Life is not a passive void). "అంతా కల్పితం" అని చెప్పి చేతులు దులుపుకోవడం అంటే జీవితం నుండి పారిపోవడమే. నువ్వు ఎంతలా ఇదంతా కల్పితం అని బుకాయించినా, నువ్వు ఆకలితో ఉన్నప్పుడు నీ కడుపులో మండే ఆకలి నిజం. నువ్వు భయపడినప్పుడు నీ గుండె వేగం పెరగడం నిజం. నీ అజ్ఞానం నిజం. ఆ అజ్ఞానం వల్ల నువ్వు పడుతున్న బాధ (Suffering) నూటికి నూరు శాతం నిజం.

కృష్ణుడు, బుద్ధుడు చెప్పినది ఈ బాధ నుండి తప్పించుకోమని కాదు. ఆ బాధ పుడుతున్న మూలాన్ని (The Root of Suffering) పగులగొట్టమని. నీకున్న అబద్ధపు ఐడెంటిటీలను (False Identities) ప్రశ్నించమని.

కాబట్టి, వేదాంతాన్ని నీ పిరికితనానికి కవచంగా వాడుకోవడం మానేయి. "ఇదంతా భ్రమ" అనే డైలాగులు సినిమాల్లో, సోషల్ మీడియా కామెంట్లలో బాగుంటాయి కానీ, వాస్తవ జీవితంలో ఇవి నిన్ను మరింత అగాధంలోకి నెట్టేస్తాయి. సత్యాన్ని ఎదుర్కోవాలంటే ముందు "నాకు అంతా తెలుసు, నేనంతా చదివేశాను" అనే ఆ మేధోపరమైన అహంకారాన్ని (Intellectual Arrogance) పక్కన పెట్టాలి. ఉన్నది ఉన్నట్లుగా అంగీకరించే (Ruthless Acceptance) ధైర్యం రావాలి. అప్పుడే ఆ కృష్ణుడు, బుద్ధుడు చెప్పిన మాటల వెనుక ఉన్న నిజమైన తీవ్రత (Intensity) అర్థమవుతుంది. అంతేకానీ, "ఇదంతా కల్పితం" అంటూ నిన్ను నువ్వు భ్రమపెట్టుకున్నంత కాలం, నువ్వు ఆడుతున్నది ఆధ్యాత్మికత కాదు, కేవలం ఒక ఆత్మవంచన (Self-deception) మాత్రమే.

-PRATIKULA VEDAM